Statines zijn de meest voorgeschreven medicijnen in Nederland. Meer dan een miljoen Nederlanders slikt er dagelijks één. Maar in de apotheek hoor ik bijna dagelijks dezelfde klacht: “Ik krijg er zo’n spierpijn van.” Sommige mensen stoppen er om die reden zelfs mee, terwijl ze de bescherming tegen een hartinfarct of beroerte juist zo hard nodig hebben.
Goed nieuws: een aanzienlijk deel van die spierklachten is te voorspellen en dus te voorkomen door één keer naar uw DNA te kijken.
Wat is een statine eigenlijk?
Een statine is een medicijn dat uw cholesterol verlaagt. U slikt het meestal omdat uw
cholesterol te hoog is, of omdat uw arts uw risico op een hartinfarct of beroerte wil verlagen
bijvoorbeeld na een eerder hart- of vaatprobleem, bij diabetes, of bij erfelijk hoog cholesterol.
In Nederland zijn de meest voorgeschreven statines:
- Simvastatine (merknaam o.a. Zocor)
- Atorvastatine (merknaam o.a. Lipitor)
- Rosuvastatine (merknaam o.a. Crestor)
- Pravastatine (merknaam o.a. Selektine)
- Fluvastatine (merknaam o.a. Lescol)
U herkent ze allemaal aan de uitgang “-statine”. Ze werken in principe op dezelfde manier: ze remmen in uw lever de aanmaak van cholesterol. Maar onderling verschillen ze wél: in sterkte, in hoe ze door het lichaam worden verwerkt en hoe groot de kans op bijwerkingen is.
Hoe statines in uw lichaam werken
Statines doen hun werk in de lever. Dáár remmen ze de productie van cholesterol. Maar voordat ze hun werk kunnen doen, moeten ze eerst de lever binnenkomen. Dat gebeurt met behulp van een soort “transporteiwit” dat op uw levercellen zit. Dit transporteiwit heet OATP1B1 en wordt aangemaakt op basis van een gen genaamd SLCO1B1.
Werkt dat transporteiwit goed? Dan komt de statine netjes in uw lever terecht en doet daar zijn werk. De rest van uw lichaam inclusief uw spieren blijft grotendeels gespaard.
Werkt het transporteiwit níét goed? Dan blijft de statine langer in uw bloed rondzwerven, en komt ook in andere weefsels terecht. Vooral spierweefsel is daar gevoelig voor. Het gevolg: spierpijn, krachtsverlies, kramp en in zeldzame gevallen ernstige spierafbraak.
Het verschil tussen mensen
Bij ongeveer 15% van de Nederlanders werkt dit transporteiwit minder goed. Bij ongeveer 2% werkt het zelfs duidelijk verminderd. Voor deze groepen is het risico op spierklachten door statines flink verhoogd:
- Mensen met een licht verminderde transporter hebben ongeveer een 4,5× zo hoog risico op spierklachten bij simvastatine.
- Mensen met een sterk verminderde transporter hebben zelfs een 17× zo hoog risico.
Belangrijk om te weten: niet elke statine reageert hetzelfde. Simvastatine (Zocor) is het meest gevoelig voor deze variatie, atorvastatine (Lipitor) in mindere mate, en rosuvastatine (Crestor), pravastatine (Selektine) en fluvastatine (Lescol) zijn over het algemeen veiliger bij mensen met een verminderde transporter.
Wat zeggen de richtlijnen?
Het bewijs voor dit verband is inmiddels zeer sterk:
- De internationale richtlijn van het Clinical Pharmacogenetics Implementation Consortium (CPIC) beveelt aan om bij bekende SLCO1B1-status de statinekeuze en -dosering daarop aan te passen en doet dit met de hoogste bewijslast die zij hanteren.
- In oktober 2025 is deze richtlijn nóg verder verfijnd, met nieuwe inzichten over varianten die vroeger over het hoofd werden gezien.
- De Nederlandse Werkgroep Farmacogenetica (DPWG, onderdeel van de KNMP) adviseert al langer om bij dragers van een SLCO1B1-variant een alternatieve statine te kiezen of de dosering aan te passen.
- Voor simvastatine 80 mg per dag geldt dat testen vóór de start volgens de DPWG zelfs essentieel is voor de veiligheid.
Een grote real-world studie in Finland (2023) bevestigde nog eens: mensen met een verminderde SLCO1B1-functie wisselen significant vaker van simvastatine naar een ander middel meestal precies vanwege spierklachten.
Voor wie is een test extra zinvol?
Een SLCO1B1-bepaling is voor élke statinegebruiker informatief, maar levert vooral duidelijke winst op bij:
- Mensen die al spierklachten hebben gehad bij een statine.
- Mensen die al eens met een statine zijn gestopt vanwege bijwerkingen.
- Mensen die een hoge dosis statine nodig hebben, bijvoorbeeld bij erfelijk hoog cholesterol.
- Mensen met andere risicofactoren voor spierproblemen (oudere leeftijd, schildklierproblemen, bepaalde gelijktijdig gebruikte medicijnen).
- Mensen die nét beginnen met een statine en het in één keer goed willen instellen.
En als blijkt dat uw transporteiwit minder goed werkt?
Dan is dat geen reden om met statines te stoppen, integendeel. Het betekent juist dat we gerichter kunnen kiezen. Mogelijke aanpassingen zijn dan bijvoorbeeld:
- Overstappen op een andere statine die minder afhankelijk is van dit transporteiwit (zoals rosuvastatine, pravastatine of fluvastatine).
- Een lagere dosering kiezen, eventueel in combinatie met andere cholesterolverlagende middelen.
- Voorzichtiger zijn met gelijktijdig gebruik van bepaalde andere medicijnen die de spiegels van uw statine verhogen.
Welke keuze het beste past, hangt af van uw specifieke situatie. Daarover overlegt uw apotheker met uw arts, u hoeft dat niet zelf uit te zoeken.
Hoe gaat de test in zijn werk?
De test is eenvoudig en eenmalig:
- U neemt een wangslijmvliesmonster af met een wattenstaafje langs de binnenkant van uw wang. Geen bloedprik nodig.
- Het laboratorium analyseert uw DNA.
- Binnen ongeveer 4 weken ontvangt u de uitslag.
- Uw apotheker bespreekt de uitslag met u en, indien nodig, met uw arts.
Het resultaat is uw leven lang geldig. En de uitslag zegt vaak meer dan alleen iets over statines: dezelfde test geeft vaak ook informatie over andere medicijnen die u nu of later mogelijk gaat gebruiken.
Conclusie
Statines zijn levensreddende medicijnen, maar alleen als u ze ook daadwerkelijk kunt en wilt blijven slikken. Te vaak zie ik patiënten die afhaken vanwege spierklachten, en dáármee onnodig risico lopen op een hartinfarct of beroerte. Een eenvoudige test, één keer in uw leven, kan u helpen om de juiste statine in de juiste dosering te krijgen, zonder eindeloos uitproberen en zonder klachten waar u mee zou kunnen blijven zitten.
Heeft u vragen, of wilt u weten of de test in uw situatie zinvol is? Mail of bel ons we denken graag met u mee. Ook kunt u een korte vragenlijst invullen om te kijken of uw test voor vergoeding in aanmerking komt
Bronnen
- Cooper-DeHoff RM, et al. CPIC Guideline for SLCO1B1, ABCG2, and CYP2C9 and statin-associated musculoskeletal symptoms. Clin Pharmacol Ther. 2022, geüpdatet oktober 2025.
- Oni-Orisan A, et al. Update to the CPIC SLCO1B1 Allele Functionality Table. Clin Pharmacol Ther. 2026.
- SEARCH Collaborative Group. SLCO1B1 Variants and Statin-Induced Myopathy — A Genomewide Study. N Engl J Med. 2008.
- Turunen J, et al. Real-world pharmacogenetics of statin intolerance: effects of SLCO1B1, ABCG2, and CYP2C9 variants. 2023.
- KNMP/DPWG, Algemene achtergrondtekst Farmacogenetica – SLCO1B1.
